SNS en de Interventiewet

Komende vrijdag is de zitting bij de Raad van State over de vraag of de onteigening van de bankverzekeraar SNS Reaal wel terecht was. Er liggen inmiddels ruim 400 klachten bij de Raad, maar het is nog niet zeker of die ook allemaal tot beroepsschriften komen.
De kans op succes wordt door juristen gering geacht. De Raad van State toetst het besluit alleen marginaal, ofwel of minister Dijsselbloem in redelijkheid tot zijn besluit is gekomen. Wie het onteigeningsbesluit leest, kan tot geen andere conclusie komen dan dat de gang naar nationalisatie uitermate grondig en goed is beargumenteerd.
Omdat dit de eerste keer is dat de wet wordt toegepast is het desondanks uitermate goed om dat besluit nog eens grondig te laten toetsen.

Daarbij is deze procedure het begin van een lange juridische weg naar financiële genoegdoening. Iedere gedupeerde die een schadeclaim overweegt tegen SNS moet zich bij de Raad van State melden. Anders kom je niet in aanmerking voor vervolgprocedures bij bijvoorbeeld de Ondernemingskamer.
De minister moet nog een formeel bod doen op de aandelen nadat de Raad van State heeft gesproken en dat bod moet worden voorgelegd aan de Ondernemingskamer.
Als de ondernemingskamer het niet eens is met de prijs die de minister noemt, dan stelt zij een andere prijs vast, waar de minister zich vervolgens aan moet houden.

Tenslotte is de zitting van belang om te proberen de beschikking van de minister op onderdelen terug te draaien of bij te stellen.
Ik neem aan dat het vooral overwegingen 52 en 55 uit het beschikkingsbesluit betreft.
Overweging 52 betreft het besluit om onderhandse leningen van in totaal 76 miljoen euro over te hevelen naar een stichting zonder kapitaal via een curieuze constructie. Niet de leningen zelf, maar de daarmee corresponderende (passieve) vermogensbestanddelen van SNS Reaal en SNS Bank worden onteigend. De vraag is of reguliere verplichtingen op deze manier kunnen worden overgeheveld naar een "lege huls" zonder instemming van de schuldeiser. Voor de juristen onder ons, dat ruikt naar paulianeus handelen. In lekentermen betekent dit het met voorbedachte rade voortrekken van een crediteur voor het doen van een (af)betaling. Dat is niet toegestaan omdat als een onderneming zijn schulden niet meer kan betalen, de schuldeisers naar rato van de vordering worden betaald.
Met name de FNV is hierover boos, want die hadden ooit een lening van 400 miljoen gulden verstrekt, waarop nog 20 miljoen euro is terug te betalen. Dat geld zijn ze nu kwijt.

Overweging 55 uit het besluit komt er op neer dat de minister alle mogelijke en toekomstige vorderingen van effectenbezitters op SNS Reaal en SNS Bank wil onteigenen. Op die manier wil de minister voorkomen dat hij naast een gewone compensatie ook nog een schadevergoeding moet betalen wegens vroeger wanbeleid bij SNS. De minister vindt dat onterecht omdat beleggers op deze wijze alsnog een vergoeding van hun verlies zouden kunnen realiseren. Een merkwaardige redenering, want daarmee sluit je de wettelijke mogelijkheid uit dat gedupeerde aandeelhouders toch een deel van de (onterechte) schade zouden kunnen claimen.

Enquete?
Voor de aandeelhouders is er ook nog de mogelijkheid om een enquete procedure in te stellen bij de Ondernemingskamer. De feiten zoals die in het Interventiebesluit worden geschetst bieden daarvoor de mogelijkheid, want het heeft er alle schijn van dat er reden is om te twijfelen aan juist beleid bij SNS.
Een mogelijk onbedoeld gevolg van de nationalisatie is dat de voormalige aandeelhouders geen aandeelhouders meer zijn en een dergelijke procedure niet kunnen starten. De enige die dat kan is de Staat die nu alle aandelen in bezit heeft. De VEB maakt zich hier nogal boos over en dat lijkt me niet geheel onterecht.
Je kunt echter aannemen dat de Staat er ook belang bij heeft om de Ondernemingskamer onderzoek te laten doen, want dat kan de basis vormen voor een schadevergoedingsprocedures tegen (voormalige) bestuurders en commissarissen.
Daarbij hebben de vennootschap zelf, de advocaat-generaal bij het Gerechtshof Amsterdam en de betrokken werknemersorganisaties nog het recht op het aanvragen van een dergelijke procedure.
Dat onderzoek komt er dan ook wel, denk ik.

Nationalisatie SNS: weer een systeemfout?

Bank-verzekeraar SNS Reaal wordt genationaliseerd. Een unicum want het is de eerste keer in Europa dat een financiële instelling in de problemen zo drastisch wordt aangepakt. Drastisch, omdat de Nederlandse overheid SNS Reaal volledig heeft onteigend, ten koste van aandeelhouders en de houders van achtergestelde obligaties.
Dat is nodig omdat de verliezen op de vastgoed portefeuille van SNS zo groot zijn dat een enorme herkapitalisatie nodig is.

Minister Dijsselbloem heeft daarbij voor het eerst gebruik gemaakt van de bevoegdheden van de nieuwe  interventiewet. Bij eerdere steun aanbakken, zoals bij Fortis/ABN en ING, bleef er voor de aandeelhouders nog iets over en werden achtergestelde obligaties helemaal gespaard. Bij SNS zijn ze dus mogelijk alles kwijt. De Ondernemingskamer zal nog een schadeloosstelling moeten bepalen. De Staat geeft nu o euro en dat kan mogelijk nog enkele centen worden.
Zuur voor de houders van achtergestelde obligaties, waaronder ook de Staat. Zuur ook voor de Stichting Beheer SNS Reaal met een belang van meer dan 50% in SNS Reaal (volgens jaarverslag 2011) in de vorm van gewone aandelen, aandelen-B en capital securities. Het totale belang was het eigen vermogen toekomend aan aandeelhouders toen nog 3.840 miljoen euro, waarvan de helft voor de Stichting. Dat belang van 1.920 miljoen euro is dus nu niets meer waard.
Tel daarbij op dat de Stichting ook nog aandelen-B had ter waarde van 600 miljoen euro en capital securities van 422 miljoen. Bijna 3 miljard euro vermogen is in een klap weggevaagd.

Extra zuur ook voor de Federatie Nederlandse Vakbeweging, want die heeft de aandelen in onderpand gekregen als zekerheid voor een aan SNS Reaal verstrekte lening van 400 miljoen gulden (zie onteigeningsbesluit pagina 18). Daarop staat nog 20 miljoen euro open.

Grote vraag is natuurlijk hoe dat zo ver heeft kunnen komen en was nationalisatie echt de beste weg? Wie de het onteigeningsbesluit leest ziet dat de minister geen opties meer had. Alternatieve oplossingen met private investeerders waren te risicovol omdat deze te veel garanties wilden voor de slechte onroerendgoed portefeuille en die bij de Staat wilde leggen. Daarnaast klemde de tijd omdat er een begin van een bankrun was ontstaan met een opname van 2.5 miljard euro in januari.

De VEB heeft veel onbeantwoorde vragen over de eerdere uitlatingen van het concern en zijn accountant KPMG. Directeur Jan Sijbrand van De Nederlandsche Bank liet weten dat er al eind 2011 duidelijk was dat SNS "niet langer in staat kon worden geacht om op eigen kracht haar financiële positie voldoende op peil te brengen." Op de aandeelhoudersvergadering van voorjaar 2012 zeiden bestuurders en accountant volgens het VEB dat de problemen veel kleiner waren dan nu naar buiten komt.
Ook was er al sprake van verhoogd toezicht van De Nederlandsche Bank vanaf juli 2008. Blijkbaar heeft dat niet echt goed gewerkt.
Het ligt in de verwachting dat de VEB hierop juridische actie gaat ondernemen en dat kan nog interessant worden.

Een vraag die ik nog heb is waarom er in december 2012 voor 116 miljoen aan participatiebewijzen werd afgelost (achtergesteld kapitaal). Voor beleggers toch een teken dat De Nederlandsche Bank het op korte termijn niet nodig zou vinden om achtergesteld kapitaal aan te houden.
Een andere vraag is waarom accountants genoegen hebben genomen met een duidelijk veel te rooskleurige waardering van het onroerend goed van Property Finance. Althans als we nu zien dat Cushman en Wakefield op een lagere waardering komen in de orde van grootte van 2, 4 tot 3,2 miljard euro.
Het is opvallend dat de NRC melding maakt van een vertrouwelijk rapport aan de raad van bestuur van de vastgoed adviseurs van Ernst & Young waarin wordt voorgesteld fors (1.2 miljard) af te schrijven op het vastgoed. SNS-topman Ronald Latenstein maakt de bevindingen echter niet bekend.

Nog een vraag: als de accountant op 29 november 2012 waarschuwt voor het voortbestaan, waarom staat er dan in de Trading Update van 10 november 2012 nog dat het verlies van Property Finance afnemend is en dat er sprake is van fors lagere waardeverminderende leningen?
Ik zie uit naar een grondig onderzoek naar wanbeleid door de Ondernemingskamer.

In de pers zie ik hier en daar uitlatingen over een mogelijk strafrechtelijke vervolging van de directie. Dat lijkt me moeilijk want mismanagement is nu eenmaal geen strafbaar feit. Van fraude, e.d. is evenmin sprake.
Wel kan men een civiele procedure beginnen, naar analogie van de zaak rond de ex-Fortis bestuurders. Die zijn door de rechter veroordeeld vanwege misleiding van beleggers, waardoor zij persoonlijk aansprakelijk werden voor de geleden schade van beleggers (zie mijn weblog van 16 februari 2012).
Het lijkt mij dat de eerder genoemde Trading Update hiervoor wel in aanmerking komt.
Voor het terugvorderen van bonussen van de topmannen ontbreekt de juridische basis. Het wetsvoorstel daartoe ligt nog bij de Eerste Kamer. De Code Banken, die daarvoor de mogelijkheid biedt, is pas vanaf 2010 in werking getreden en sinds 2008 zijn er bij SNS geen bonussen meer uitgedeeld. Mogelijk kan een beroep worden gedaan op Best Practice bepaling II.2.11 van de Nederlandse Corporate Governance code, die stelt dat . . "De raad van commissarissen heeft de bevoegdheid de variabele bezoldiging die is toegekend op basis van onjuiste (financiële) gegevens terug te vorderen van de bestuurder (claw back clausule)."  Het is echter de vraag of deze op dit geval van toepassing is want er is vooralsnog geen aanleiding te veronderstellen dat er sprake was van onjuiste gegevens.

Het meest verwonderlijke is echter wel dat SNS een vastgoed portefeuille van 8.8 miljard van Bouwfonds overnam voor een bedrag van 810 miljoen. De huidige verliezen zijn vele malen groter en dat komt gewoon omdat SNS her en der leningen heeft verstrekt aan discutabele projectontwikkelaars en vastgoed handelaren. Er is gewoon jarenlang te gemakkelijk geld uitgeleend. Dat is ook te zien aan de snelle groei van de portefeuille naar 13.6 miljard in 2008.
Simpel gezegd: slechte beslissingen en mismanagement van de leiding van de bank.
Het eerder genoemde artikel in de NRC laat dat overduidelijk zien:

“Vastgoedhandelaren en projectontwikkelaars die bij andere banken werden afgewezen, zagen we vervolgens altijd bij SNS opduiken”, vertelt een voormalig bankier. “Het was daar een soort loterij zonder nieten.”

Het is dan wel bijzonder vervelend dat deze incompetente bankiers altijd kunnen  terugvallen op de overheid om de bank overeind te houden.
Eerder al ABN-Amro, ING en nu SNS. Wordt het nu niet eens tijd om als eigenaar van een aantal banken eens goed na te denken over wat wij in Nederland nu eigenlijk willen met deze sector?

Ik zie nog helemaal niets van een fundamentele discussie over de toekomst van ons bankwezen.
Willen we nog wel systeembanken die te groot zijn om in elkaar te laten vallen?
Willen we nog wel bankiers die alleen aan hun eigen portemonnee denken?
Willen we nog wel dit soort dubieuze banken overeind houden?
Mijn antwoord is simpel nee.

We kunnen wel blijven zwartepieten maar we moeten ook nadenken over een fundamenteel andere manier van bankieren.
Dat we als Nederlandse burgers nu eigenaar zijn van twee grote systeembanken maakt dat eigenlijk niet alleen noodzakelijk maar ook opportuun.
Als curieuze aardigheid kan ik nog vermelden dat de voormalige bestuursvoorzitter van SNS Ronald Latenstein als bijbaan ook bestuurder was bij de stichting Weet Wat Je Besteedt.
Inmiddels weten we dat wel als belastingbetaler.